Niewprawione oko może pomylić je z krukiem, jednak gawrony są od nich o wiele mniejsze. I choć mogłoby się wydawać, że ptaki te są dość pospolitym i towarzyskim gatunkiem to na przestrzeni lat w Polsce zaobserwowano gwałtowny spadek ich populacji. Obecnie gawrony uznaje się za jeden z najszybciej zmniejszających swoją liczebność gatunków. Również na Pomorzu Zachodnim ich liczba znacznie spadła.
Gawrony to ptaki bardzo mądre, czasem wręcz zaskakująco mądre. Myśląc o tym gatunku określenie ptasi móżdżek ujmą raczej nie będzie. Gawrony już nieraz zaskakiwały człowieka swoimi umiejętnościami, szczególnie w przypadku zdobywania pokarmu. Zdarzało się, że potrafiły wyginać różne druciki w coś na kształt haczyka, by ułatwić sobie złapanie pożywienia.
Jednak oprócz inteligencji przypisuje się im również miano gatunku konfliktowego. Gawron kiedyś zasiedlał głównie obszary rolnicze: zadrzewienia wśród pól, zagajniki. W ostatnich dekadach, ze względu na usuwanie takich obszarów w celu powiększenia miejsc do uprawy, gawron zaczął wycofywać się z siedlisk w krajobrazie rolniczym, na których konflikt na linii gawron-człowiek nie występował. Odkąd zaczęły przenikać do miast, poniekąd właśnie z winy człowieka, problem ten zaczął się pojawiać.
Fakt ten nie jest bez znaczenia, bowiem społeczeństwo nie zawsze chętnie gości u siebie gawrony, płosząc je lub pozbywając się ich gniazd, często w sposób niekontrolowany. Takie działania podejmowane są głównie na terenach miast, bowiem zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt w miastach możliwe jest – jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne – usuwanie gniazd gawronów w okresie od 16 października do końca lutego.
– Status ochrony gawrona ma takie zróżnicowanie i w miastach podlega ochronie częściowej. Oznacza to, że za zgodą Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska jest dopuszczane usuwanie gniazd gawronów – mówi ornitolog Łukasz Ławicki i dodaje: – Najczęściej w miastach gawrony postrzegane są jako gatunek konfliktowy ze względu, że czasem powodują hałas nieakceptowany przez ludzi oraz zanieczyszczenia od odchodów w parkach, w których gniazdują, czyli w miejscach licznie uczęszczanych przez ludzi. To też powoduje niechęć do tego gatunku. Jeśli chodzi o Szczecin to nigdy nie dotarły do mnie informacje żeby ten gatunek powodował jakieś konflikty. Głównie z tego powodu, że on jest bardzo nieliczny. Kolonie liczą po 15/20 gniazd, więc to nie powoduje konfliktów z człowiekiem. Najczęściej te konflikty, o których słyszymy są powodowane przez duże kolonie gawronów liczące po 100/200 albo nawet więcej par skumulowanych w parkach miejskich. W Szczecinie tego nie ma.
Do tak niewielkiej liczebności gawronów na Pomorzu Zachodnim przyczyniają się między innymi niesprzyjające warunki. Jak wyjaśnia ekspert, gawrony unikają obszarów o dużej lesistości i obszarze ubogich gleb, a właśnie takim miejscem jest Pomorze Zachodnie. Dlatego w naszych rejonach od zawsze ten gatunek nie był liczny jeśli mówimy o koloniach lęgowych. Natomiast jak się okazuje, również i na Pomorzu Zachodnim ich liczebność w ostatnich latach zmniejszyła się drastycznie.
– Dekadę temu prowadziliśmy badania na terenie całego Pomorza. Liczyliśmy gawrony w ich koloniach lęgowych. W wielu miejscach, skąd mieliśmy wcześniejsze dane, spadek był bardzo duży. Między innymi w Szczecinie, gdzie teraz gawron jest bardzo nieliczny. Nie ma najnowszych danych, ale gdy wtedy prowadziliśmy badania tylko w trzech miejscach w mieście były kolonie i jak porównywaliśmy do badań sprzed 10 lat wcześniejszych to spadek był dwukrotny. Wtedy było dwa razy więcej gawronów, które gniazdowały w Szczecinie – mówi Łukasz Ławicki.
Co powinniśmy zrobić, aby w przyszłości populacja gawronów w Polsce mogła się odbudować? Jednym z działań mających zasadniczy wpływ na poprawę ich sytuacji jest objęcie ptaków ochroną ścisłą, właśnie z uwzględnieniem miast.
– W miastach nie szkodźmy im, czyli nie usuwajmy tych gniazd. Jeżeli dochodzi do jakichś sytuacji konfliktowych to niech wymagają one analizy i zastanowienia się, a nie podejmowania szybkiej decyzji, najczęściej bez konsultacji ornitologicznej, i często przez urzędników z gmin, którzy nie mają rozleglejszej wiedzy przyrodniczej – puentuje Łukasz Ławicki.
