To miała być rutynowa przebudowa sieci wodociągowej. Zamiast tego – historyczna niespodzianka. Podczas prac między pl. Grunwaldzkim a pl. Lotników robotnicy natrafili na fragmenty XVIII-wiecznych umocnień dawnej Twierdzy.
Milczący świadek czasów, gdy Szczecin był jedną z najważniejszych twierdz tej części Europy, przez ponad dwa stulecia spoczywał pod współczesną arterią komunikacyjną.
Najcenniejsze znalezisko odsłonięto w rejonie pl. Lotników. Archeolodzy natrafili tam na mur oporowy przeciwskarpy – element potężnego systemu fortyfikacji związanego z Bastionem V i Fortem Wilhelm.
Umocnienia zaczęto rozbudowywać od 1724 roku, gdy po przejęciu miasta przez Prusy Szczecin stał się strategicznym punktem obronnym nad Odrą. To właśnie wtedy powstała rozbudowana sieć bastionów, fos i murów ziemno-ceglanych, które na długie dekady zdefiniowały przestrzeń miasta.
– Szczecin to miasto, które dosłownie stoi na własnej ponad tysiącletniej historii. W wielu wykopach na Śródmieściu można odsłonić fragment dawnych umocnień i przypomnieć nam, że pod codziennym ruchem ulicznym wciąż ukryta jest potężna Twierdza Szczecin. Takie odkrycia pokazują, że przeszłość nie zniknęła – ona cierpliwie czeka pod naszymi stopami i warto jej szukać – podkreśla Radosław Tomaszewski z Działu Archeologii Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Z warstw ziemi przylegających do muru wydobyto fragmenty naczyń ceramicznych oraz kości zwierzęce z XVII i XVIII wieku. To materialne ślady żołnierzy, rzemieślników i mieszkańców funkcjonujących w cieniu bastionów.
W innych wykopach nie zachowały się już całe konstrukcje, ale archeolodzy zarejestrowali charakterystyczne warstwy gruzu i przemieszanej ziemi – pozostałości po rozbiórce fortyfikacji po 1873 roku. To wtedy twierdza przestała pełnić funkcję militarną, a miasto zaczęło dynamicznie się rozwijać, tworząc nowe dzielnice i reprezentacyjne aleje.
Co istotne dla mieszkańców – odkrycie nie zatrzymało prac. Nadzór archeologiczny prowadzono równolegle z robotami, bez wstrzymywania inwestycji realizowanej przez Zakład Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Szczecinie.