25 stycznia 2026 roku odbędzie się 34. Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Tegoroczna zbiórka została dedykowana gastroenterologii dziecięcej, a jej hasło – „Zdrowe brzuszki naszych dzieci” – jasno wskazuje cel: walkę z chorobami układu pokarmowego u najmłodszych pacjentów. W całej Polsce sztaby już pracują pełną parą, wolontariusze szykują puszki, a szpitale i lekarze mówią wprost o realnych potrzebach sprzętowych. Równolegle jednak, jak co roku, narasta społeczny i polityczny spór wokół samej Orkiestry.

WOŚP od lat jest czymś więcej niż tylko zbiórką pieniędzy. Stała się symbolem, który jednych mobilizuje do hojności, a innych prowokuje do ostrej krytyki. Zwolennicy akcji podkreślają jej wymierne efekty – tysiące urządzeń medycznych, poprawę standardów leczenia i realne wsparcie publicznej ochrony zdrowia. Przeciwnicy wskazują natomiast na nadmierną medialność wydarzenia, personalizowanie pomocy wokół Jerzego Owsiaka, prawicowi politycy go nie znoszą i wskazują, że państwo nie powinno opierać systemu ochrony zdrowia na corocznych zbiórkach.

Ten konflikt nie jest nowy, ale w ostatnich latach wyraźnie się zaostrzył. Media społecznościowe stały się przestrzenią otwartych starć: jedni nawołują do rekordowych wpłat, inni do bojkotu, jeszcze inni próbują relatywizować znaczenie WOŚP, zestawiając ją z innymi formami pomocy.

Obrona Owsiaka i argument „efektów, nie emocji”

Dla zwolenników Orkiestry kluczowym argumentem pozostają liczby i sprzęt. Wskazują, że WOŚP od ponad trzech dekad skutecznie uzupełnia luki systemowe, szczególnie w obszarach wysokospecjalistycznych i kosztownych. Tegoroczny wybór gastroenterologii dziecięcej nie jest przypadkowy – to dziedzina mniej „medialna” niż kardiologia czy neonatologia, ale równie niedofinansowana.

Obrońcy akcji podnoszą również argument społeczny: WOŚP nauczyła kilka pokoleń Polaków, że pomaganie może być powszechne, radosne i oddolne. Krytyka personalna wobec Owsiaka jest w tym ujęciu próbą odwrócenia uwagi od faktu, że Orkiestra realnie zmienia warunki leczenia w publicznych szpitalach.

W tle corocznej debaty niezmiennie pojawia się Caritas, który również zbiera znaczne środki na cele społeczne i zdrowotne, choć w zupełnie inny sposób. Dla części krytyków WOŚP Caritas jest dowodem, że można pomagać „ciszej”, bez koncertów i medialnej oprawy. Z kolei zwolennicy Orkiestry odpowiadają, że obie formy pomocy nie są konkurencyjne, lecz komplementarne – trafiają do innych grup i realizują inne cele.

Różnica tkwi nie tylko w stylu, ale i w modelu działania. WOŚP skupia się na sprzęcie i systemowych zakupach dla szpitali, Caritas częściej działa bezpośrednio na rzecz osób potrzebujących. Spór o „lepszą” formę pomocy coraz częściej jednak służy nie analizie skuteczności, lecz ideologicznemu podziałowi społeczeństwa.

Dlaczego WOŚP wciąż wywołuje tak silne emocje?

Analitycy zwracają uwagę, że WOŚP stała się papierkiem lakmusowym szerszych napięć w Polsce: stosunku do państwa, Kościoła, społeczeństwa obywatelskiego i autorytetów. Dla jednych jest dowodem siły oddolnej solidarności, dla innych symbolem zastępowania niewydolnych instytucji publicznych prywatną inicjatywą.

Nie bez znaczenia jest też fakt, że Orkiestra działa w przestrzeni, w której stykają się zdrowie dzieci, pieniądze i emocje – a to niemal gwarantuje eskalację sporów.

Niezależnie od ocen i sympatii, jedno pozostaje bezsporne: 34. Finał WOŚP odbędzie się w momencie, gdy potrzeby ochrony zdrowia – szczególnie dziecięcej – są ogromne. Spór o Orkiestrę pokazuje, jak bardzo pomaganie stało się w Polsce tematem politycznym i światopoglądowym.

Pytanie, które co roku powraca, brzmi nie tylko: czy wspierać WOŚP, ale też: czy potrafimy rozmawiać o pomaganiu bez dzielenia się na wrogie obozy. Bo niezależnie od barw sporu, to właśnie „zdrowe brzuszki naszych dzieci” pozostają stawką tegorocznego finału.

Jest też – niestety – i polityka

Warto też zauważyć, że na narastające podziały wokół WOŚP wpływa nie tylko sama idea zbiórki, lecz również publiczna aktywność jej twórcy. Jerzy Owsiak od lat nie ogranicza się wyłącznie do roli organizatora akcji charytatywnej. Coraz wyraźniej funkcjonuje w przestrzeni politycznej – komentuje bieżące wydarzenia, otwarcie krytykuje część sceny politycznej i jednoznacznie sympatyzuje z innymi środowiskami. Dla jednych jest to przejaw obywatelskiego zaangażowania i prawa do własnych poglądów, dla innych dowód na to, że WOŚP przestała być inicjatywą „ponad podziałami”.

To właśnie ten polityczny kontekst dodatkowo zaostrza emocje. Krytycy Orkiestry coraz częściej nie atakują już samej idei pomagania, lecz osobę Owsiaka i jego publiczne wypowiedzi, traktując je jako argument przeciwko wspieraniu zbiórki. Z kolei zwolennicy bronią go, wskazując, że poglądy twórcy fundacji nie powinny unieważniać efektów działań WOŚP. W praktyce jednak wejście w świat polityki – niezależnie od tego, czy było świadomym wyborem, czy efektem wieloletniej obecności w debacie publicznej – sprawia, że Orkiestra coraz trudniej pełni rolę wspólnego, neutralnego punktu odniesienia. Zamiast łączyć ponad podziałami, coraz częściej staje się kolejną osią sporu w już i tak głęboko spolaryzowanym społeczeństwie.