13 maja 2025 roku w Szczecinie rozpoczęły się dwudniowe warsztaty i konferencja poświęcone jednemu z najpoważniejszych wyzwań środowiskowych współczesnej Europy – obecności związków PFAS w ściekach komunalnych. W wydarzeniu bierze udział 70 ekspertów z całego regionu Morza Bałtyckiego – przedstawicieli firm wodociągowo-kanalizacyjnych, naukowców, inżynierów chemicznych, ekologów oraz reprezentantów władz lokalnych.
Wydarzenie odbywa się w ramach międzynarodowego projektu EMPEREST, którego celem jest opracowanie innowacyjnych metod oczyszczania ścieków z syntetycznych mikrozanieczyszczeń, zwłaszcza związków per- i polifluoroalkilowych (PFAS), znanych jako „wieczne chemikalia”.
Co to są PFAS i dlaczego są tak niebezpieczne?
PFAS to szeroka grupa kilku tysięcy związków chemicznych, które ze względu na swoje właściwości hydro- i oleofobowe znajdują zastosowanie w codziennych produktach – od naczyń z powłoką teflonową, przez wodoodporne ubrania, aż po opakowania żywności, środki czyszczące czy piany gaśnicze. Ze względu na wyjątkową trwałość i odporność na degradację środowiskową, PFAS kumulują się w organizmach i środowisku, prowadząc do poważnych problemów zdrowotnych, m.in. chorób wątroby, tarczycy, problemów hormonalnych i nowotworów.
Konferencja w Szczecinie stanowi podsumowanie działań pilotażowych prowadzonych w mieście w drugiej połowie 2024 roku. Na terenie Oczyszczalni Ścieków „Pomorzany” przez trzy miesiące działała specjalna, mobilna stacja badawcza, opracowana przez Gdańską Infrastrukturę Wodociągowo-Kanalizacyjną (GIWK). Urządzenie służyło do testowania efektywności usuwania trwałych zanieczyszczeń ze ścieków, w tym PFAS.
– W Szczecinie szukamy rozwiązań na zbadanie i usunięcie tych mikrocząsteczek. Jesteśmy ogromnie dumni, że znaleźliśmy się w gronie pionierów uczestnicząc w innowacyjnym, w pilotażowym programie, który już teraz daje obiecujące wnioski – tłumaczy Patrycja Wolińska- Bartkiewicz, prezes ZWiK.
Stacja składała się z systemów filtracji wstępnej, ozonowania, filtracji na węglu aktywnym oraz dezynfekcji. Dane zebrane w trakcie testów stanowią podstawę do opracowania nowych standardów technologicznych dla oczyszczalni ścieków w całej Europie.
Szczecin liderem wdrażania nowych unijnych standardów
Choć nowe przepisy unijne dotyczące zaostrzonego oczyszczania ścieków wejdą w życie dopiero w 2033 roku, Szczecin już dziś dostosowuje swoją infrastrukturę do przyszłych wymagań.
– Testowana na Oczyszczalni Ścieków „Pomorzany” przez trzy miesiące stacja pilotażowa to szansa dla ZWiK i Szczecina na to, by racjonalnie i z głową przygotować się na właśnie wprowadzaną nową Dyrektywę Ściekową Unii Europejskiej i dokładnie określić jakie inwestycje będą nam niezbędne, aby sprostać jej wymaganiom – tłumaczy Piotr Miakoto, kierownik Oczyszczalni Ścieków Pomorzany.
Projekt EMPEREST pozwala nie tylko na testowanie technologii, ale także na analizę ryzyka środowiskowego oraz szkolenia dla operatorów oczyszczalni. Według Jacka Jasiulewicza, kierownika Wydziału Oczyszczalni Ścieków, udział w programie umożliwia Szczecinowi wyprzedzenie europejskich standardów o co najmniej dwa lata.
Hasło przewodnie konferencji to „Unlocking innovative solutions and developing capacities in the wastewater sector” (tłum. Odkrywanie innowacyjnych rozwiązań i rozwijanie potencjału w obszarze oczyszczania ścieków). Spotkanie stało się miejscem intensywnej wymiany doświadczeń między partnerami z Polski, Niemiec, Finlandii, Estonii, Litwy i Łotwy. Współpracę koordynuje Związek Miast Bałtyckich (Union of the Baltic Cities – Sustainable Cities Commission) z siedzibą w fińskim Turku.
– Jesteśmy pod wrażeniem, nie tylko przygotowania przyjaznego gruntu do międzynarodowej wymiany doświadczeń, ale także do otwartości Szczecina na nowoczesne technologie i chęci udziału w projekcie, który wytycza ścieżki dotyczące oczyszczania ścieków dla całej Europy. Jestem przekonana, że spotkania jakie odbywamy w tym pięknym mieście zaowocują w przyszłości – mówi Lotta Lehti z UBC – Komisji Zrównoważonych Miast, Finlandia.
Konferencję patronatem objęli Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego, Wojewoda Zachodniopomorski oraz Miasto Szczecin. Głównym organizatorem lokalnym jest Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Szczecinie (ZWiK).
Więcej informacji o projekcie dostępnych jest na stronie: https://interreg-baltic.eu/project/emperest/
