Zmiany w DPS-ach coraz bliżej? RPO chce większej kontroli

Więcej pracowników na dyżurach, wyższe wymagania wobec opiekunów, częstsze kontrole wojewodów i jasne zasady stosowania monitoringu – to najważniejsze propozycje Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące zmian w funkcjonowaniu Domów Pomocy Społecznej. Reforma ma zwiększyć bezpieczeństwo mieszkańców i ograniczyć ryzyko niewłaściwego traktowania osób wymagających szczególnej ochrony.

W Polsce trwa dyskusja nad zmianami w ustawie o pomocy społecznej. Do projektu nowelizacji swoje uwagi przedstawił Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując, że obecne przepisy nie zawsze zapewniają wystarczające gwarancje ochrony mieszkańców DPS-ów.

W województwie zachodniopomorskim funkcjonuje 36 publicznych Domów Pomocy Społecznej, w których przebywają osoby wymagające całodobowego wsparcia i opieki.

Jednym z głównych postulatów Rzecznika jest precyzyjne określenie, ilu pracowników powinno przypadać na mieszkańców DPS-ów oraz jak liczne zespoły powinny pełnić dyżury – zarówno w dzień, jak i w nocy. Zdaniem RPO obecne wskaźniki zatrudnienia nie odpowiadają rzeczywistym potrzebom placówek, szczególnie tych, w których przebywają osoby z dużymi ograniczeniami sprawności i wymagające intensywnej opieki.

Wątpliwości rzecznika budzą również wymagania dotyczące części personelu.

„Na stanowisko młodszego opiekuna w DPS może być zatrudniona osoba z wykształceniem podstawowym, bez wymogu doświadczenia zawodowego” – wskazano w komunikacie RPO.

Według rzecznika taka sytuacja może zwiększać ryzyko błędów oraz niewłaściwego traktowania osób zależnych od pomocy innych.

RPO proponuje także częstsze kontrole DPS-ów prowadzone przez wojewodów. Obecnie takie sprawdzenia muszą odbywać się co najmniej raz na cztery lata. Zdaniem rzecznika to zbyt rzadko, aby skutecznie monitorować jakość opieki i reagować na potencjalne problemy.

„Tylko regularne wizytowanie placówek wzmacnia gwarancję właściwego traktowania osób z tej wrażliwej grupy” – podkreślono.

Wśród propozycji znalazło się także ustawowe uregulowanie zasad stosowania monitoringu w DPS-ach. Obecnie kamery funkcjonują bez szczegółowych regulacji, co – zdaniem RPO – może powodować zagrożenie dla prywatności mieszkańców.

Rzecznik zwraca również uwagę na przypadki stosowania niestandardowych zabezpieczeń fizycznych, takich jak pasy czy bariery. Według RPO takie rozwiązania powinny być stosowane wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach i pod ścisłą kontrolą.

Psychologowie i personel medyczny w każdej placówce?

Kolejnym postulatem jest wprowadzenie obowiązku zatrudniania psychologów oraz zapewnienia stałej obecności personelu medycznego w DPS-ach. Obecnie przepisy wymagają jedynie umożliwienia mieszkańcom kontaktu z psychologiem. Według RPO takie rozwiązanie nie gwarantuje odpowiedniej profilaktyki zdrowia psychicznego.

Problemem pozostaje także zatrudnianie pielęgniarek. Rzecznik wskazuje, że osoby pracujące w podmiotach leczniczych mogą liczyć na wyższe wynagrodzenia finansowane z systemu ochrony zdrowia, co utrudnia DPS-om pozyskiwanie i utrzymanie personelu.

Zdaniem RPO w części placówek zdarzają się sytuacje, gdy w nocy lub w ciągu dnia nie ma pielęgniarki, mimo że wielu mieszkańców wymaga stałej opieki.

RPO odniósł się również do sytuacji dzieci z niepełnosprawnościami przebywających w domach pomocy społecznej. Zdaniem rzecznika docelowo dzieci nie powinny trafiać do DPS-ów, lecz do systemu rodzinnej pieczy zastępczej lub innych form wsparcia środowiskowego.

Argumentem za zmianą ma być fakt, że wspólne funkcjonowanie dzieci i dorosłych mieszkańców w jednej placówce może narażać najmłodszych na negatywne doświadczenia.

Rzecznik zwrócił także uwagę na kwestie finansowe, szczególnie dotyczące osób przyjętych do DPS-ów przed 2004 rokiem. Według RPO obecny system powoduje dodatkowe obciążenia dla placówek i może wpływać na obniżenie jakości usług.

„Dopłacanie do pobytu mieszkańców przez DPS uniemożliwia kierownictwu proponowanie zatrudnianym osobom konkurencyjnych wynagrodzeń” – wskazano.

Projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej został przedstawiony przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w marcu tego roku. Zakłada on m.in. zmiany dotyczące organizacji pomocy społecznej, praw pracowników oraz rozwoju usług realizowanych poza instytucjami całodobowymi.

Obecnie trwają konsultacje projektu, m.in. z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.