W piątek, 27 lutego 2026 roku o godz. 19:00 w Muzeum Narodowym w Szczecinie – Centrum Dialogu Przełomy otworzy się wystawa, która przewraca do góry nogami myślenie o przełomie 1989 roku. „Laboratorium współczesnej archeologii” Moniki Szpener to opowieść o czasie, gdy Polska zachłysnęła się Zachodem – i o przedmiotach, które na chwilę stały się symbolami lepszego świata.
Na ekspozycji zobaczymy 94 ceramiczne obiekty – kopie sprzętów elektronicznych, produktów spożywczych i przedmiotów codziennego użytku, które pod koniec lat 80. i na początku 90. były synonimem luksusu.
To rzeczy, które rozpalały wyobraźnię: pachniały wolnym rynkiem, obiecywały nowoczesność i status. Ich „kult” trwał krótko – zaledwie kilka lat. Dziś wracają jako archeologiczne znaleziska.
Artystka traktuje je jak wykopaliska z epoki transformacji. Zamiast złotych monet i glinianych naczyń – plastikowa elektronika i ikony konsumpcji, odtworzone w kruchej ceramice.
Jak pisze w recenzji dr hab. Aleksandra Łukaszewicz, prof. Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie i prezes Polskiego Towarzystwa Estetycznego, Szpener uprawia „archeologię mediów”, wpisującą się w szersze zjawisko archeologii pamięci.
To spojrzenie na czas, gdy kapitalizm obiecywał postęp, a jego cienie nie były jeszcze widoczne. Nostalgia za tą epoką pobrzmiewa dziś w popkulturze – choćby w fenomenie serialu Stranger Things – i w modzie na estetykę low-tech. Szpener nie tylko problematyzuje przedmioty popkultury, ale czyni je namacalnymi. Utrwala je, jakby przetrwały cywilizacyjny kataklizm i zostały odkryte przez przyszłych badaczy.
Narracja stałej ekspozycji Centrum Dialogu Przełomy kończy się na przemianach ustrojowych 1989 roku. „Laboratorium współczesnej archeologii” idzie krok dalej – pokazuje materialne ślady „powiewu Zachodu” i narodzin konsumpcyjnego kapitalizmu w Polsce. To opowieść o aspiracjach, fascynacji nowoczesnością i o tym, jak szybko symbole statusu stają się przeszłością.
Dr hab. Monika Szpener to rzeźbiarka, absolwentka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, dziś profesor Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie. Tworzy interdyscyplinarne instalacje, monumentalne realizacje i projekty site-specific. Jej prace łączą refleksję nad materią z wnikliwą analizą kultury.
Otwarcie wystawy odbędzie się 27 lutego o godz. 19:00. Ekspozycję będzie można oglądać do 29 marca 2026 roku.
