Spór o planowaną budowę żwirowni w Kościnie, w gminie Dobra, trwa od wielu tygodni i wciąż daleko mu do rozstrzygnięcia – ale mieszkańcy, po raz pierwszy od początku konfliktu, mogą mówić o konkretnym, choć wciąż niewielkim, sukcesie. Jak informują protestujący, dwie instytucje: Wody Polskie oraz Sanepid zażądały od inwestora uzupełnienia dokumentacji i szczegółowego zbadania zagrożeń. Wcześniej te wątki były pomijane w oficjalnej dokumentacji, były jedynie podnoszone jako argument przez przeciwników inwestycji.

Sprawa żwirowni w Kościnie budzi silne emocje od wielu tygodni, gdy stało się jasne, że inwestor – spółka CT Szczecin – planuje wydobycie kruszywa. Mieszkańcy od początku wskazywali na ryzyko zwiększonego ruchu ciężarówek, hałasu, zapylenia oraz zagrożenia dla lokalnych zasobów wodnych, a także na obawę przed spadkiem wartości nieruchomości w okolicy.

Skala sprzeciwu była wyraźnie widoczna podczas spotkania z mieszkańcami zorganizowanego w Szkole Podstawowej w Dołujach – sala gimnastyczna wypełniła się po brzegi, a część z ponad 250 przybyłych osób musiała słuchać dyskusji stojąc na korytarzu. Wójt gminy Dobra Magdalena Zagrodzka, podsumowując tamto spotkanie, oceniła jednoznacznie: „Na dziś stanowisko jest jednoznaczne: przy obecnym stanie sprawy oraz wobec procedowanego planu miejscowego nie ma podstaw do realizacji żwirowni w Kościnie”. Zapewniła też, że przyszłość terenu nie zostanie rozstrzygnięta bez uwzględnienia głosu mieszkańców, a dalsze działania gminy będą prowadzone „spokojnie, konsekwentnie i wyłącznie w granicach obowiązującego prawa”.

Sam inwestor nie zamierzał się jednak wycofać. W odpowiedzi na pytania lokalnych redakcji spółka CT Szczecin przekonuje, że przedsięwzięcie jest potrzebne, a proponowane rozwiązanie – najmniej uciążliwe z możliwych. Jak zapowiedziano wprost, firma „nie bierze pod uwagę wycofania wniosku”.

Co niepokoiło mieszkańców najbardziej?

Kluczowym elementem, na który wskazywały lokalne stowarzyszenia, było sąsiedztwo planowanej żwirowni z niezrekultywowanym, dawnym składowiskiem odpadów. Jak alarmowali mieszkańcy, na terenie tym mogą wciąż znajdować się odpady zawierające niebezpieczne substancje – kadm, ołów, rtęć oraz azbest. W obawie o możliwy, łączny wpływ obu sąsiadujących ze sobą przedsięwzięć na wody gruntowe, glebę i bezpieczeństwo mieszkańców, protestujący skierowali formalne zawiadomienia i żądania podjęcia działań do czterech instytucji: Wód Polskich, Sanepidu, Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska.

Obawy te nie są odosobnione. Jak zwracał uwagę cytowany przez lokalne media geolog, po zakończeniu eksploatacji żwirowni teren pozostaje zdegradowany przez wiele lat, a jego rzetelna rekultywacja – o ile w ogóle zostanie przeprowadzona – jest procesem długotrwałym i kosztownym. Ekspert ostrzegał też, że zaburzenie lokalnego systemu wodnego może utrudnić mieszkańcom dostęp do wody pitnej, a w dłuższej perspektywie dać się we znaki również okolicznym rolnikom zmagającym się z suszą. Podobne konflikty wokół rozbudowy żwirowni toczą się zresztą w innych częściach Polski – jak zwracają uwagę lokalne media, w gminie Kościerzyna na Kaszubach mieszkańcy również mówią wprost o bezpowrotnej degradacji terenu i fikcyjności deklarowanej rekultywacji.

Co odpowiedziały instytucje?

Efekty złożonych zawiadomień zaczynają być teraz widoczne. Wody Polskie wezwały inwestora między innymi do zbadania dawnego składowiska odpadów i możliwego łącznego oddziaływania obu sąsiadujących inwestycji, określenia jakości wód podziemnych, odcieków i gleby, a także ryzyka przemieszczania się ewentualnych zanieczyszczeń w kierunku studni i ujęć wody. Instytucja zażądała też wskazania poziomu i kierunków przepływu wód podziemnych, przeanalizowania wpływu wydobycia milionów ton piasku i żwiru na infiltrację, retencję oraz lokalne stosunki wodne, a także przedstawienia szczegółowego systemu monitorowania jakości i poziomu wód wraz z wartościami ostrzegawczymi i alarmowymi. Do tego doszło żądanie określenia procedury ograniczenia lub wstrzymania wydobycia w razie wystąpienia niekorzystnych zmian środowiskowych, wyjaśnienia sposobu zabezpieczenia gruntu i wód podczas tankowania oraz serwisowania maszyn, a także poprawienia błędów i doprecyzowania niejasnych zapisów w dotychczasowym raporcie środowiskowym.

Sanepid z kolei zwrócił uwagę na konieczność przeanalizowania powiązań planowanej żwirowni z rekultywacją terenów dawnego składowiska, skumulowanego oddziaływania obu przedsięwzięć, wpływu na wody i gleby oraz możliwego obniżenia poziomu wód podziemnych. Instytucja zażądała też, by obawy mieszkańców i potencjalne konflikty społeczne zostały ujęte w dokumentacji rzetelnie – a nie sprowadzone jedynie do stwierdzenia, że normy hałasu i zapylenia nie zostaną przekroczone.

Jak podkreślają autorzy zawiadomień, to sygnał, że podnoszone przez mieszkańców obawy nie są bezpodstawne ani drugorzędne – zostały dostrzeżone przez instytucje odpowiedzialne za ochronę wód i zdrowia ludzi i będą musiały zostać szczegółowo wyjaśnione, zanim zapadną dalsze rozstrzygnięcia w sprawie decyzji środowiskowej.

To jednak, jak sami zaznaczają przedstawiciele lokalnych stowarzyszeń, nie oznacza jeszcze ani zakończenia postępowania, ani zatrzymania inwestycji. Oznacza natomiast, że złożone zawiadomienia odniosły realny skutek – wskazanych zagrożeń nie można już pominąć milczeniem, a dokumentacja przedłożona przez inwestora będzie musiała zostać uzupełniona, zanim sprawa ruszy dalej. Mieszkańcy Kościna zapowiadają, że będą nadal uważnie śledzić dalszy przebieg postępowania – jak podsumowują, to dla nich sprawa zbyt istotna, by ją teraz odpuścić.