Od listopada wchodzą w życie istotne zmiany w zasadach funkcjonowania ośrodków zbiorowego zakwaterowania dla uchodźców z Ukrainy. To efekt nowelizacji tzw. ustawy pomocowej, która uszczelnia system wsparcia i precyzuje, kto nadal będzie mógł korzystać z darmowego pobytu. Rząd tłumaczy zmiany koniecznością kierowania pomocy do najbardziej potrzebujących. Dla wielu osób będzie to jednak przełomowy moment: koniec możliwości mieszkania w ośrodkach i konieczność przejścia na samodzielność.
Według nowych przepisów, od listopada z noclegu i wyżywienia w ośrodkach korzystać będą mogły tylko osoby zaliczane do najbardziej wrażliwych grup, m.in.: osoby z niepełnosprawnościami, ich opiekunowie (pod warunkiem, że nie pobierają świadczenia pielęgnacyjnego), seniorzy, kobiety w ciąży.
To odejście od dotychczasowych zasad, w których dużą grupę stanowiły rodziny z dziećmi oraz uchodźcy dopiero przybyli do Polski.
Kto traci prawo do bezpłatnego zakwaterowania?
Z listy osób uprawnionych do darmowego pobytu znikają: rodzice wychowujący co najmniej troje dzieci, jeśli wszystkie ukończyły 7 lat, nowo przybyli uchodźcy, którzy nie należą do „grup wrażliwych”.
Oznacza to, że wiele rodzin będzie musiało znaleźć inne miejsce zamieszkania albo opłacić pobyt samodzielnie.
Najważniejsze zmiany finansowe: osoby już objęte opłatami (50 lub 75 proc. kosztów) stracą możliwość pobytu w ośrodkach, znika możliwość zwolnienia z opłaty z powodów humanitarnych – wojewoda nie będzie mógł odstąpić od naliczania kosztów, emeryci otrzymujący polskie świadczenie zapłacą 15 zł dziennie za pobyt, niezależnie od wysokości swojej emerytury.
To najbardziej kontrowersyjny punkt reformy: dotychczas osoby starsze były najczęściej zwalniane z opłat, teraz będą musiały płacić.
Rząd zapewnia, że osoby opuszczające ośrodki nie zostaną bez wsparcia. Dla tych, którzy nie kwalifikują się już do pobytu, przygotowano projekt „Wspólnie do Niezależności”. Jego celem jest pomoc w usamodzielnieniu się i integracji w Polsce.
Program zakłada m.in.: wsparcie finansowe na start poza ośrodkiem, pomoc w znalezieniu mieszkania, indywidualne doradztwo zawodowe, kursy języka polskiego, wsparcie w poszukiwaniu pracy, działania integracyjne i kulturalne.
Warunkiem udziału jest posiadanie numeru PESEL UKR oraz podpisanie deklaracji przystąpienia do programu.
Zmiany oznaczają odejście od masowego, długoterminowego zakwaterowania uchodźców na rzecz indywidualnej aktywizacji i usamodzielniania. Rząd argumentuje, że to naturalny etap polityki integracyjnej. Jednak dla tysięcy osób, które przez ostatnie miesiące mieszkały w ośrodkach, będzie to trudny egzamin z przystosowania do życia poza systemem zbiorowym.
Listopad przyniesie odpowiedź na jedno z kluczowych pytań tego etapu kryzysu migracyjnego: czy system wsparcia i rynek mieszkaniowy będą w stanie wchłonąć kolejną dużą grupę osób szukających samodzielnego startu w Polsce?
