23 maja 2025 roku w szczecińskiej Trafostacji Sztuki (TRAFO) podpisano dokument, który może na nowo zdefiniować zasady wynagradzania twórców w Polsce. Mowa o Nowym Porozumieniu w sprawie minimalnych honorariów dla osób artystycznych, przygotowanym przez Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej (OFSW). To milowy krok w kierunku godnych warunków pracy i zapłaty za twórczość artystyczną, zgodnych z realiami rynku i życia.
Nowe Porozumienie zakłada powiązanie minimalnego honorarium artysty z wysokością obowiązującego w danym roku minimalnego wynagrodzenia za pracę. To rozwiązanie nie tylko prostsze, ale i bardziej sprawiedliwe – ponieważ automatycznie uwzględnia inflację i zmieniające się warunki gospodarcze.
Nowy system oparty jest na przeliczeniu: ile czasu przeciętnie potrzebuje artystka lub artysta na stworzenie dzieła czy przygotowanie wystawy, i jaka stawka powinna za ten czas przypadać przy zachowaniu godnych standardów. Kwoty będą corocznie aktualizowane, a OFSW planuje publikować na swojej stronie internetowej tabelę z aktualnymi stawkami, które ułatwią instytucjom obliczenie honorariów.
Dokument jako pierwsze podpisały trzy instytucje: TRAFO Trafostacja Sztuki w Szczecinie, BWA Wrocław i Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
Wkrótce do grona sygnatariuszy ma dołączyć również Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki. Podpisanie dokumentu w Szczecinie odbyło się w obecności Hanny Wróblewskiej, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, oraz Marcina Biskupskiego, Zastępcy Prezydenta Miasta Szczecina.
Dziesięć lat zmian – i nowy początek
Pierwsze Porozumienie o honorariach zostało wprowadzone ponad dekadę temu – również z inicjatywy OFSW – i choć zmieniło krajobraz finansowania pracy twórczej w Polsce, to dziś jego stawki są już przestarzałe. Nowa wersja dokumentu jest odpowiedzią na współczesne potrzeby środowiska artystycznego – dynamicznego, zróżnicowanego i często pracującego w trudnych warunkach.
W prace nad dokumentem zaangażowana była grupa robocza w składzie: Antoni Burzyński, Katarzyna Górna, Mikołaj Iwański, Kasper Lecnim, Irmina Rusicka oraz Aleksy Wójtowicz.
Podpisanie Nowego Porozumienia w Szczecinie to nie tylko akt formalny, ale również wyraz szacunku wobec pracy artystycznej. To także ważny sygnał: instytucje kultury są gotowe traktować artystki i artystów jak profesjonalistów, których twórczość ma realną wartość, także ekonomiczną.
Jeśli kolejne galerie, muzea i ośrodki sztuki dołączą do grona sygnatariuszy, może to być początek trwałej zmiany w polskim życiu artystycznym.
