Wchodząc do sali wystawowej Muzeum Narodowego w Szczecinie, trudno nie oddać się refleksji – światło, blask złota i cisza sakralnych wnętrz prowadzą nas przez wieki. Wystawa stała „Misterium Światła” to niezwykła opowieść o średniowiecznym Pomorzu – jego duchowości, sztuce i tajemnicach zapisanych w drewnie, kamieniu i metalu. To również wystawa, którą warto obejrzeć szczególnie teraz, w czasie oczekiwania Wielkiej Nocy.
Narracja wystawy obejmuje okres od XII wieku – momentu zakończenia chrystianizacji Pomorza – aż do roku 1534, gdy region przyjął reformację. To ponad 400 lat, które w dziełach sztuki pozostawiły ślad duchowych i społecznych przemian, jakie dokonywały się w kościołach, warsztatach i umysłach ówczesnych ludzi.
Większość prezentowanych obiektów pochodzi właśnie z pomorskich świątyń. Choć dziś traktujemy je jako zabytki, dawniej były żywą częścią religijnej praktyki – uczestniczyły w liturgii, edukowały, wzbudzały emocje, inspirowały i przestrzegały. Ich twórcy, choć anonimowi, nie byli odtwórcami – podróżując po Europie, czerpali z jej artystycznych trendów, zakładali cechy, kształtowali styl regionu.
Szczecińska ekspozycja wciąga nie tylko znawców historii sztuki. Wystarczy spojrzeć na gotlandzkie kolumny z klasztoru w Kołbaczu – jedną z nich wieńczy scena rodem z moralitetu: diabeł ciągnie za kaptur zaskoczonego mnicha. To średniowieczne poczucie humoru, ale i ostrzeżenie dla tych, którzy oddaliby się grzechowi.
Z kolei święci – postacie z drewnianych rzeźb i malowideł – wciąż przyciągają spojrzenia. Oto św. Jakub z muszlą przegrzebki, patron pielgrzymów, a obok niego św. Jerzy w rycerskiej zbroi, zabijający smoka. Nie brakuje też św. Doroty – wytwornej i delikatnej, z koszem kwiatów symbolizujących raj.
Krucyfiks, który wyznacza oś świata
Centralnym punktem wystawy jest jednak Krucyfiks Kamieński – monumentalny i jednocześnie niezwykle subtelny. Umieszczony w sercu wystawy jak niegdyś w kościele, jest nie tylko arcydziełem sztuki, ale także duchowym zwornikiem całej epoki. Przypomina o idei zbawienia, wokół której obracał się cały średniowieczny świat.
Za nim rozpościera się ołtarzowy poliptyk z kościoła św. Jana w Stargardzie – pełen intensywnych kolorów i złotego blasku, który tak silnie oddziaływał na wiernych. To właśnie w tym połączeniu zmysłowego i duchowego wyraża się sens wystawy: „Misterium Światła” to nie tylko światło fizyczne, ale także to metafizyczne – prowadzące przez ciemność ku zbawieniu.
Wystawa stała w Muzeum Narodowym w Szczecinie jest otwarta dla zwiedzających i stanowi jeden z najciekawszych punktów na kulturalnej mapie regionu. To obowiązkowy przystanek nie tylko dla miłośników historii, ale dla wszystkich, którzy chcą choć na chwilę zanurzyć się w świat, w którym złoto symbolizowało niebo, a każda figura miała duszę.
Kuratorka: Kinga Krasnodębska
Projekt wystawy: Waldemar Wojciechowski
Szczegółowe informacje dostępne są na stronie MUZEUM.
Wystawa powstała w ramach projektu „Wspólne dziedzictwo, wspólna przyszłość. Centralne muzea pomorskie wspólnie prezentują dzieje i kulturę Pomorza” dofinansowanego przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) w ramach Programu Współpracy Interreg V A Meklemburgia-Pomorze Przednie / Brandenburgia / Polska oraz ze środków finansowych Województwa Zachodniopomorskiego.
