Lapidarium w Dołujach, czyli odrestaurowany cmentarz ewangelicki z XIX w. otrzymało wyróżnienie w XVII edycji konkursu Towarzystwa Urbanistów Polskich w kategorii rewitalizowana przestrzeń publiczna zabytku. Jury doceniło wyjątkową i rzadko spotykaną chęć ochrony niekatolickiego cmentarza oraz zaangażowanie lokalnej społeczności. Co skrywa ta do niedawna zapomniana zabytkowa przestrzeń?
Nominacje do finału XVII edycji konkursu na najlepiej zagospodarowaną przestrzeń publiczną otrzymały 44 inwestycje z całej Polski. Z najbliższej okolicy Szczecina do drugiego etapu zakwalifikowały się także nowe realizacje w gminie Kołbaskowo – GOKSiR w Przecławiu oraz zagospodarowanie lewego brzegu Odry Zachodniej w Siadle Dolnym. Wyróżnienie otrzymało jednak Lapidarium w Dołujach w gminie Dobra.
– Projekt Lapidarium został wyróżniony za uporządkowanie i zagospodarowanie miejsca o wartości historycznej upamiętniającego pochówki. Stanowi on dobry przykład ochrony cmentarza – wyznania innego niż katolickie – wbrew powszechniejszym trendowi likwidacji, degradacji lub przekształcenia takich miejsc. Co warte podkreślenia, realizacja projektu została zainicjowana oddolnie przez mieszkańców niewielkiej gminy w województwie zachodniopomorskim. W efekcie podjętych działań, zaniedbany, zarośnięty cmentarz w Dołujach stał się elementem edukacji, wiedzy o przeszłości regionu, a także atrakcją turystyczną. Z tego względu stanowi on przykład dobrej praktyki pozwalającej na ochronę wartości zabytkowych, walorów przyrodniczych i krajobrazowych przestrzeni oraz promocję dziedzictwa kulturowego. Ponadto warto podkreślić, iż realizacja projektu wpłynęła na poprawę bezpieczeństwa w tym miejscu, przy jednoczesnym udostępnianiu go szerszej społeczności oraz turystom – czytamy w decyzji jury konkursowego.
To kolejne wyróżnienie dla tej inwestycji. W 2022 r. lapidarium zdobyło wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie Zabytek Zadbany, ogłoszonym przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. To również ogromny sukces dla osób zaangażowanych w rewitalizację tej przestrzeni jak i całej gminy, bowiem do konkursu zgłoszonych zostało ponad 100 obiektów.
Lapidarium w Dołujach to przestrzeń wyjątkowa i w pełni zasługująca na docenienie. To nie tylko miejsce z bogatą historią, ale też symbol zaangażowania samych mieszkańców miejscowości. Znajduje się tu ponad 170 odrestaurowanych nagrobków. Stworzone zostały także inne elementy architektoniczne np. ścieżki z kamiennymi ławkami czy odnowiony mur z polnych kamieni, otaczający cmentarz.
Podczas prac rewitalizacyjnych udało się też odnaleźć kilka starych mogił przykrytych ziemią, które następnie zostały starannie oczyszczone, a następnie skompletowane i scalone w pomniki. Wszystkie tablice, cokoły, stelle i obramowania poddano starannej renowacji i konserwacji. Natomiast na utworzonych przy głównej alejce placach umieszczono te elementy, których określenie pierwotnej lokalizacji okazało się niemożliwe.
Koszt inwestycji wyniósł 1,7 mln złotych, a wykonawcą była firma Inwest-Budowa Sp. z o.o. Gmina Dobra pozyskała dofinansowanie na realizację inwestycji w wysokości 1,25 mln złotych.
