Na jednej z ulic Szczecina, na zdewastowanej i pokrytej rdzą skrzynce, ktoś umieścił wydrukowany wizerunek Jana Pawła II. Obraz, choć dobrze znany, zwraca uwagę nie tylko ze względu na postać, którą przedstawia, ale przede wszystkim przez kontekst, w jakim został umieszczony.
Wydruk jawi się bardziej jako prowizoryczny gest niż przemyślany element. Jednak przede wszystkim budzi pytania: czy to odpowiednie miejsce na eksponowanie wizerunku jednej z kluczowych postaci w historii współczesnego Kościoła katolickiego i Polski?
Jan Paweł II to postać, która wciąż zajmuje szczególne miejsce w sercach wielu Polaków, również mieszkańców Szczecina. Wizerunki papieża można znaleźć w licznych kościołach, szkołach, a także w przestrzeni publicznej – na pomnikach czy tablicach pamiątkowych. Jednak umieszczanie jego podobizny na przypadkowym, zniszczonym elemencie miejskiej infrastruktury budzi wątpliwości, zarówno estetyczne, jak i społeczne.
Czy taki sposób prezentacji nie dewaluuje przekazu, jaki niesie ze sobą postać Karola Wojtyły? Czy nie wpisuje się w coraz częstsze zjawisko „estetyzacji bez kontroli”, polegającej na spontanicznym dekorowaniu przestrzeni publicznej bez uzgodnień i refleksji nad kontekstem?
Trudno jednoznacznie stwierdzić, kto i w jakim celu umieścił wydruk na skrzynce. Czy był to wyraz oddolnej potrzeby zamanifestowania przywiązania do postaci papieża? Czy może akt ironiczny, a nawet krytyczny wobec sposobu, w jaki funkcjonuje jego kult w przestrzeni publicznej?
Bez względu na intencje, działanie to wywołuje dyskusję o tym, jak powinno się traktować wizerunki osób zasłużonych dla kultury i duchowości, i jaką odpowiedzialność ponosimy za ich symboliczne znaczenie w przestrzeni wspólnej.
Miejsce pamięci czy estetyczny chaos?
W ostatnich latach coraz częściej porusza się temat chaosu wizualnego w polskich miastach. Szczecin nie jest wyjątkiem. Miejskie skrzynki, latarnie i elewacje bywają wykorzystywane jako powierzchnie reklamowe, polityczne czy religijne. Jednak granica między wyrazem oddolnej ekspresji a dewastacją przestrzeni jest cienka – i trudna do uchwycenia.
Być może warto zastanowić się, czy nie należałoby stworzyć czytelnych i ogólnodostępnych zasad dotyczących umieszczania symbolicznych wizerunków w przestrzeni publicznej. Niezależnie od intencji, umieszczanie wydruku z papieżem na zardzewiałej skrzynce może bardziej przypominać przypadkowy gest niż akt upamiętnienia.
