Niepozorny remont zabytkowych drzwi odsłonił historię sprzed 160 lat. W nadprożu kamienicy przy ul. Limanowskiego 4 w Szczecinie konserwatorzy znaleźli napis „4. C.Polis. 4”. Okazało się, że pozostawił go Carl Polis – pierwszy właściciel budynku i mistrz garncarstwa, który zamieszkał tu wraz z rodziną w XIX wieku.
Odkrycie nastąpiło podczas prac renowacyjnych prowadzonych przy wejściu do kamienicy na szczecińskim Nowym Mieście. Budynek, znajdujący się w sąsiedztwie XIX-wiecznego gmachu sądu, jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków.
W piątek odbyła się tam komisja konserwatorska, podczas której omawiano kolejny etap prac. Jak powiedział PAP Miejski Konserwator Zabytków Michał Dębowski, początkowo napis znajdujący się nad drzwiami został odczytany jako możliwe oznaczenie ulicy.
– Na początku myślałem, że to nazwa ulicy, ale obecna ul. Bolesława Limanowskiego to była Artilleriestraße, czyli Artyleryjska, ponieważ w pobliżu znajdowały się koszary artylerii. Napis wskazuje pierwszego właściciela kamienicy Carla Polisa – powiedział PAP Dębowski.
Napis „4. C.Polis. 4” przez dziesięciolecia pozostawał niewidoczny. Został przykryty kolejnymi warstwami zaprawy i farby. Dopiero podczas renowacji zabytkowego wejścia udało się go odsłonić. Dla konserwatorów to wyjątkowe znalezisko.
– Te drzwi są jednymi z najstarszych w Szczecinie. Niewiele podobnych się zachowało. A napis w nadprożu to sprawa unikatowa. Pierwszy raz się z takim spotkałem. Podczas remontów częściej odkrywamy stare szyldy – podkreślił w rozmowie z PAP Michał Dębowski.
Historia budynku sięga lat 1864–1866. Kamienicę wzniesiono według projektu mistrza murarskiego H. Günthera, sygnowanego również przez Jamesa Hobrechta, miejskiego radcę budowlanego Szczecina. Pierwszym właścicielem był Carl Polis, mistrz garncarstwa. Zamieszkał w budynku wraz z rodziną na parterze. Kamienica miała cztery wyższe kondygnacje.
Polis nie był jedynie właścicielem nieruchomości. Z dokumentów wynika, że jego rodzina należała do zamożniejszych mieszkańców ówczesnego Szczecina.
Po śmierci Carla Polisa pod koniec XIX wieku kamienicę odziedziczyli jego żona i dzieci. Córki wyszły za mąż za kupców ze Szczecina i Świnoujścia. Jeden z synów prowadził interesy w Berlinie, drugi został dyrektorem żeglugi w Hamburgu. Syn Carl odziedziczył natomiast po ojcu zarówno imię, jak i zawód garncarza.
Rodzina pozostawała związana z kamienicą aż do 1921 roku. Wtedy nieruchomość przy dawnej Artilleriestraße 4 została sprzedana. Jej nowymi właścicielami zostali kupiec Max Bartels i jego żona Marie z domu Christophel. Wartość budynku oszacowano wówczas na 99 tys. marek. Po 1945 roku kamienica została podzielona na mieszkania komunalne, ale numer adresowy pozostał ten sam.
Renowacja wejścia jest możliwa m.in. dzięki dotacji w wysokości 21,5 tys. zł przyznanej wspólnocie mieszkaniowej przez Miejskiego Konserwatora Zabytków. Całość prac ma kosztować około 50 tys. zł. Za renowację odpowiada Pracownia Renowacji Stolarki Zabytkowej Anny Redzik.
Zabytkowe drzwi okazały się wyjątkowym wyzwaniem. Mają około 1,5 metra szerokości i ponad 2 metry wysokości, a ich grubość wynosi około 9 cm.
– Dwuskrzydłowe drzwi ważą mniej więcej tyle, ile mają lat – powiedziała PAP Anna Redzik. Jak wyjaśniła, wykonano je z mocno żywicznej sosny. Żywica niemal całkowicie wypełnia drewno, zwiększając ciężar konstrukcji.
Nietypowa jest również konstrukcja mocowania. Drzwi nie mają tradycyjnej drewnianej ościeżnicy. Ich zawiasy przytwierdzono do stalowej ramy wmurowanej w ściany. Renowacja trwała około półtora miesiąca i jest już na finiszu. Po konsultacjach z konserwatorem wybrano odpowiedni rodzaj farby oraz stylizowaną klamkę. Drzwi otrzymają musztardowy kolor.
Prace obejmują także samo wejście do kamienicy, oczyszczenie płyty z zachowanym napisem oraz usunięcie śladów późniejszych, prowizorycznych napraw. Odkryty podpis to jednak nie jedyny element, który przypomina o XIX-wiecznej historii budynku.
Na elewacji zachowały się ozdobne gzymsy z elementami kimationu – ornamentu opartego na stylizowanych motywach roślinnych. Zachował się również efektowny portal wejściowy oraz drewniany gzyms wieńczący budynek. Brakuje natomiast oryginalnych konsoli.
Zdaniem Michała Dębowskiego przez kolejne dekady kamienica straciła część swojego pierwotnego wystroju.
– Wystrój sztukatorski, opaski na pewno były bardziej bogate. Kamienica miała neoklasyczne dekoracje, drzwi również mają typową dla tego okresu kompozycję – powiedział PAP konserwator.
Część historycznych zdobień elewacji została w przeszłości przykryta gruboziarnistym tynkiem, charakterystycznym dla remontów prowadzonych w latach 70. i 80. XX wieku. Wspólnota mieszkaniowa przy ul. Limanowskiego 4 planuje kolejne prace. W przyszłości remontowane mają być m.in. drewniane schody i balustrady.
Jak zapowiedziała Anna Redzik, podczas prac można będzie wykorzystać zachowane elementy jako wzór.
– Na ostatniej kondygnacji zachowały się dwie oryginalne tralki. Będziemy się na nich wzorować – powiedziała PAP.
Historia kamienicy przy Limanowskiego 4 jest częścią dziejów szczecińskiego Nowego Miasta, którego intensywna zabudowa rozpoczęła się po zgodzie władz wojskowych na powiększenie miasta i wyburzenie części fortyfikacji. Powstawały tu kamienice mieszkalne, obiekty garnizonowe oraz monumentalne gmachy użyteczności publicznej.
Dziś jeden niepozorny napis przypomina, że za fasadą każdej z tych kamienic kryją się nie tylko setki cegieł i metrów kwadratowych, ale również konkretni ludzie, rodziny i historie, które przez dziesięciolecia mogły pozostawać całkowicie niewidoczne.
